در این راهنمای جامع، با نگاهی کاملاً اجرایی و مطابق مبحث ۱۵ مقررات ملی ساختمان، تمام نکات حیاتی درباره الزامات چاه آسانسور مبحث ۱۵ را مرور میکنیم؛ از ابعاد چاه آسانسور و جزئیات دربها و قفلهای ایمنی تا سیستم ترمز اضطراری آسانسور، سیستم جلوگیری از سقوط کابین و اتصال به سیستم اعلام حریق آسانسور.
پس این محتوا با زبان ساده اما موثق (تکیه بر منابع رسمی) نوشته شده تا هم سریع منتقل بشود و هم بتوان چکلیست اقدام تهیه شود.
الزامات چاه آسانسور (چاه، چاهک و بالاسری)
چاه آسانسور فضای عمودی محصور برای حرکت کابین و وزنهٔ تعادل است که باید از نظر استحکام سازهای، مقاومت در برابر حریق و ابعاد، متناسب با ظرفیت و سرعت دستگاه و مطابق استانداردها ساخته شود.
چاهک (پایینترین بخش) باید عمقی کافی برای نصب ضربهگیرها و ایجاد فاصلهٔ ایمن برای تعمیرکار داشته باشد، خشک و عایق رطوبت باشد، کفِ قابل تخلیه (سامپ/پمپ) و نردبان دسترسی داشته باشد.
بالاسری (فضای بالای مسیر حرکت) باید ارتفاع آزاد لازم برای توقف اضطراری کابین، جانمایی تجهیزات کششی/قرقرهها، کلیدهای حدّی و کار ایمن سرویسکار را تأمین کند و از روشنایی و تهویهٔ کافی برخوردار باشد.
درِ طبقات و بازشوهای چاه باید همتراز و مقاوم بوده و با قفل و اینترلاکهای استاندارد تجهیز شوند، و عبور هرگونه لوله یا کابل نامرتبط با آسانسور در چاه ممنوع است.
بهطور کلی همهٔ اجزا—از ریلها، ضربهگیرها و ارتینگ تا روشنایی دائمی، علائم هشدار و مسیرهای دسترسی—باید طبق مقررات ملی/بینالمللی (مانند EN 81 یا ASME A17.1) اجرا و بهصورت دورهای بازرسی شوند.
استحکام و دیوارهها
سازه نگهدارنده آسانسور باید نیروهای ترمز اضطراری، ضربات حرکت و زلزله را تحمل کند؛ در محاسبات، ضریب ضربه (بر اساس مبحث ۶) و نیروهای توقف اضطراری منظور شود.
اتصالات ریلها و قطعات به سازه باید برای این بارها کنترل شوند؛ تغییرشکلها از حدود آییننامهای تجاوز نکند
چاهک: ارتفاع، جانپناه و دسترسی
اگر چاهک معلق و زیر آن فضای دسترسپذیر باشد، کف چاهک باید تقویت و وزنه تعادل دارای ترمز ایمنی مستقل شود یا ستون صلب زیر وزنه تعادل اجرا گردد. در نتیجه از فشردگی کامل ضربهگیرها، باید جانپناه 500×600×1000 میلیمتر باقی بماند. برای چاهکهای بیش از ۲٫۵ متر عمق، تعبیه درِ بازرسی حداقل 600×1400 میلیمتر یا نردبان دائم ایمن الزامی است. جداسازی چاهکهای چاه مشترک تا ارتفاع ۲٫۵ متر و رعایت پهنای مؤثر جداسازی لازم است.
بالاسری (Overhead) و فضای بالای کابین
ابعاد بالاسری (h₁، h₂) تابع ظرفیت/سرعت است. برای آسانسورهای بیمارستانی دسته ۳ و ۴، نمونه مقادیر ۴۶۰۰ تا ۵۶۰۰ میلیمتر بسته به ظرفیت دیده میشود (طبق جدول «ابعاد کاربردی»).
تهویه، روشنایی و دسترسی موتورخانه
روشنایی موتورخانه حداقل ۲۰۰ لوکس؛ دمای کاری +۵ تا +۴۰ °C و تهویه مناسب الزامی است. درِ موتورخانه با عرض ≥۹۰۰ و ارتفاع ≥۲۰۰۰ میلیمتر، رو به بیرون و قفل ایمن که از داخل بدون کلید باز شود.

الزامات چاه آسانسور، دربها و سیستمهای ایمنی طبق مبحث 15
ضوابط دربهای طبقات و کابین
«ضوابط دربهای طبقات و کابین» نقشهٔ راهی است که مشخص میکند درهای آسانسور از چه مواد، ابعاد و شیوهٔ عملکردی پیروی کنند تا ایمنی و کارایی تضمین شود.
این ضوابط بر وجود قفلهای ایمنی و اینترلاک، حسگرِ مانع، توقف و بازشدن اضطراری، و امکان گشودن دستی در مواقع بحران تأکید دارد.
از دیدگاه کاربری نیز به پهنای عبور مناسب برای ویلچر و حمل بار، حرکت نرم و کمصدا، مقاومت در برابر آتش و دودبندی در شرایط خاص میپردازد.
نهایتاً، نشانهگذاری، نگهداری و بازرسی دورهای، و همخوانی با مقررات ملی ساختمان و استانداردهای معتبر بینالمللی را پیشبینی میکند تا در طول عمر بهرهبرداری، درها قابل اعتماد و امن بمانند.
ابعاد و نصب
ارتفاع مفید ورودی کابین برای ورود عادی ۲۰۰ سانتیمتر (رواداری ۵cm). نصب دربها باید عمود و بدون شکاف غیرمعمول باشد.
برای طبقات با فاصله زیاد، ابعاد درهای اضطراری حداقل ۱٫۸×۰٫۳۵ متر، درهای بازرسی حداقل ۱٫۴×۰٫۶ متر است. همه این بازشوها قفل ایمنی داشته باشند و به سمت بیرون چاه باز شوند.
قفل ایمنی و مانیتورینگ قفل (DLM)
مبحث ۱۵ صراحتاً الزام میکند دربهای کابین و طبقات در حالت بسته، کل ناحیه بازشو را پوشش داده و قفل شوند و باز شدن در یا دریچه اضطراری حرکت عادی را متوقف کند.
در استانداردهای بهروز (ASME A17.1/CSA B44)، Door Lock Monitoring برای پایش دائمی وضعیت قفلها و جلوگیری از حرکت در صورت بازبودن/نقص مدار الزامی شده و در بسیاری ایالات اجرا میشود. توصیه میکنم در پروژههای جدید ایران نیز این قابلیت لحاظ شود.
پنجره دید در دربهای لولایی
درهای لولایی طبقات باید پنجره دید مطابق استاندارد معتبر داشته باشند تا حضور کابین مشخص باشد.
پنجرهٔ دید در دربهای لولایی بخشی شفاف است که در دل درب تعبیه میشود تا رفتوآمد دو سوی آن در میدان دید قرار گیرد.
این پنجره در فضاهای پرتردد مانند بیمارستانها، مدارس و آشپزخانههای صنعتی، خطر برخورد را کاهش میدهد و تصمیمگیری سریعتری برای باز یا بسته کردن درب ممکن میکند.
معمولاً از شیشهٔ سکوریت یا لمینیت مقاوم به ضربه و گاه مقاوم به حریق ساخته میشود و با قاب فلزی یا چوبی، در ارتفاعی نصب میگردد که میدان دید کاربر ایستاده را پوشش دهد.
علاوه بر کارکرد ایمنی، به درب شخصیت تصویری میدهد و با فرمهای مستطیل، بیضی یا نواری و عبور کنترلشدهٔ نور، حس گشایش و روشنایی فضا را تقویت میکند.

ضوابط دربهای طبقات و کابین
سیستمهای ترمز اضطراری و جلوگیری از سقوط کابین
سیستمهای ترمز اضطراری در آسانسورها برای لحظههایی طراحی شدهاند که سرعت کابین از حد مجاز فراتر میرود یا اختلالی در مدار حرکت رخ میدهد، تا در کوتاهترین زمان کابین را بهشکلی کنترلشده متوقف کنند.
در این سازوکار، گاورنرِ سرعت با تشخیص شتاب غیرعادی، چنگکهای ایمنی (سیفتیگیر) را به ریلها قفل میکند و همزمان ترمزهای الکترومکانیکی موتور عمل کرده و ضربهگیرهای کف چاهک آخرین لایه نرمکنندهی توقفاند.
این مجموعه بهصورت چندلایه و خطاایمن طراحی میشود؛سنسورهای متعدد، مدارهای مستقل و ترمزهایی که بطور ذاتی با فنر بسته میمانند و تنها با برق آزاد میشوند تا حتی در قطع برق هم ایمنی حفظ شود.
محصول این طراحی، کاهش احتمال سقوط آزاد به نزدیکِ صفر و تبدیل یک رخداد نادر به توقفی امن و قابلمدیریت است که آرامش خاطرِ سرنشینان و سرویسکاران را تضمین میکند.
گاورنر و پاراشوت (Safety Gear)
سیستم ترمز ایمنی (پاراشوت) روی یوک کابین/وزنه تعادل نصب میشود و با افزایش غیرعادی سرعت فعال شده، با قفل شدن روی ریل، کابین/وزنه را متوقف میکند. گاورنر با قطع برق و تحریک پاراشوت، این عملکرد را ایمن میسازد.
در محاسبات سازه، توقف اضطراری باید با حداقل 1.15 برابر سرعت اسمی و جرم کابین 1.25برابر ظرفیت منظور شود تا انتقال نیرو به ریل و سازه بهدرستی کنترل گردد.
ایمنی حرکت ناخواسته
مطابق EN 81-20، حفاظت از حرکت ناخواسته کابین (UCMP) و اضافه سرعت رو به بالا (ACO) الزامی است؛ اینها مکمل پاراشوت در سناریوهای نادر برقی/کنترلیاند. پیادهسازی آنها در ایران توصیه جدی من است.

سیستمهای ترمز اضطراری و جلوگیری از سقوط کابین
سیستم اعلام حریق، برق اضطراری و ارتباط اضطراری
یکپارچگی با اعلام حریق (Fire Recall)
اگر ساختمان مشمول سیستم اعلام حریق است، حسگرها در موتورخانه، چاه، ورودی موتورخانه و لابی طبقات آسانسور نصب و به کنترلر آسانسور متصل شوند؛ در فعالشدن آلارم، بازشدن در فقط در طبقه ورودی یا طبقه ازپیشتعریفشده مجاز است و کل آسانسورها به طبقه تعیینشده منتقل شوند (قابلیت کلید آتشنشان لازم است).
برق اضطراری
در ساختمانهایی که برق اضطراری الزامی است، حداقل یک آسانسور از هر گروه باید از ژنراتور/UPS تغذیه شود و این خط قابلیت تغذیه انتخابی سایر آسانسورها را هم داشته باشد؛ سیستم باید بهصورت خودکار فعال شود.
سیستمهای ارتباط اضطراری و آلارم داخل کابین
زنگ اخبار با باتری شارژی و ترجیحاً ریموت در اتاق نگهبانی؛ و در ساختمانهای عمومی مکالمه دوطرفه (تلفن یا معادل آن) در کابین پیشبینی شود (بهصورت توصیه برای همه پروژهها).

سیستم اعلام حریق، برق اضطراری و ارتباط اضطراری
سؤالات پرتکرار
حداقل الزامات قفل درب طبق مبحث ۱۵ چیست؟
درب کابین و طبقات باید در حالت بسته کل بازشو را بپوشانند و قفل شوند؛ هر بازشدنی در دربها/دریچههای اضطراری باید حرکت عادی را متوقف کند.
آیا DLM (Door Lock Monitoring) در ایران الزام است؟
مبحث ۱۵ الزام عمومی DLM را تصریح نکرده است؛ با اینحال در کُدهای جدید ASME A17.1، مانیتورینگ قفل برای جلوگیری از حرکت با مدار معیوب/درب باز الزامی شده و روند جهانی به این سمت است. توصیه میشود در پروژههای جدید یا مدرنسازی، DLM را لحاظ کنید.
اتصال آسانسور به اعلام حریق چه الزامی دارد؟
نصب حسگرها در چاه/موتورخانه/لابیها و اتصال به کنترلر آسانسور الزامی است؛ در آلارم، بازشدن درب فقط در طبقه تعیینشده مجاز است (ریکال).
8 نظر در “الزامات چاه آسانسور، دربها و سیستمهای ایمنی طبق مبحث 15”
ey baba hala kodom asansorie vaghan ena ro reayat mikone
الان آسانسور خانهی ما این ویژگیها را ندارد باید چی کار کنیم؟
Merci
مطالب بسیار مفیدی در این مقاله ارائه شده است. به نظرم توجه به گواهی استاندارد اولیه آسانسور یکی از مهمترین مراحل راهاندازی است که باید با دقت انجام شود. آیا میتوانید توضیحاتی در خصوص مدارک لازم برای دریافت این گواهی بدهید؟ همچنین مدت زمان صدور آن معمولاً چقدر طول میکشد؟
الزامات ایمنی چاه آسانسور طبق مبحث 15 دقیقاً چه مواردی رو شامل میشه؟
با سلام. مقاله بسیار ارزشمندی بود و به خوبی الزامات چاه آسانسور و سیستمهای ایمنی طبق مبحث ۱۵ را پوشش داده است. آیا در مورد تفاوتهای این الزامات در ساختمانهای قدیمی و جدید، توضیحات بیشتری وجود دارد؟
عالی بود! 🤩👌 اطلاعات کامل و کاربردی در مورد الزامات چاه آسانسور و ایمنی دربها طبق مبحث ۱۵. خسته نباشید!